به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، دولت ارمنستان اخیراً اعلام کرد که صد درصد سهام شرکت «شبکه‌های برق ارمنستان» از اهمیت استثنایی عمومی برخوردار است. در عمل، مقامات ایروان روند حقوقی و اجرایی ملی‌سازی این شرکت توزیع‌کننده نیروی برق را کلید زده‌اند.
این تحول کلیدی این پرسش مهم را مطرح می‌کند که سیستم تولید انرژی ارمنستان چگونه کار می‌کند، نیروگاه‌های اصلی این کشور در کجا واقع شده‌اند، مالکیت آن‌ها در دست چه اشخاص یا نهادهایی قرار دارد و در نهایت کنترل شبکه توزیع نیروی برق در اختیار چه کسی است؟ بررسی دقیق این زیرساخت‌ها ابعاد تازه‌ای از تحولات اقتصادی و سیاسی ایروان را روشن می‌کند.
سبد تولید برق و آمار تولیدات ملی
بر اساس آمارهای رسمی منتشرشده از سوی کمیته آماری ارمنستان، این کشور در سال 2025 میلادی موفق شد حدود 10.01 میلیارد کیلووات‌ساعت انرژی الکتریکی تولید کند که این رقم در مقایسه با سال قبل از آن از افزایشی 6.7 درصدی حکایت دارد.
سبد تولید برق ارمنستان متکی بر منابع متنوعی است که هر یک سهم مشخصی در تامین نیازهای داخلی و صنعتی این کشور ایفا می‌کنند. نیروگاه‌های حرارتی سهم عمده‌ای معادل 33.6 درصد از کل تولید برق را به خود اختصاص داده‌اند. نیروگاه اتمی متسامور نیز با تامین 29.1 درصد از برق کشور، نقش بسیار پررنگی در پایداری شبکه انرژی ایفا می‌کند.
علاوه بر این، نیروگاه‌های برق آبی سهمی معادل 21 درصد در چرخه تولید انرژی دارند. در این میان، نیروگاه‌های خورشیدی به عنوان پویاترین و سریع‌ترین بخش در حال رشد انرژی در ارمنستان شناخته می‌شوند؛ به‌طوری که با رشدی چشمگیر معادل 66.9 درصد، سهم خود را به 16.3 درصد رسانده‌اند. در مقابل، سهم نیروگاه‌های بادی در تولید برق کشور بسیار ناچیز بوده و تنها حدود 0.02 درصد از کل انرژی تولیدی را شامل می‌شود.
وابستگی راهبردی به واردات سوخت و گاز
نکته قابل توجه در ساختار انرژی ارمنستان این است که نزدیک به 63 درصد از کل تولید برق این کشور، شامل فعالیت تمامی نیروگاه‌های حرارتی و نیروگاه هسته‌ای، وابستگی مستقیمی به واردات منابع انرژی اولیه یعنی گاز طبیعی و سوخت هسته‌ای دارد.
ارمنستان گاز مورد نیاز نیروگاه‌های حرارتی و سوخت هسته‌ای مورد نیاز نیروگاه متسامور را از شرکت‌های بزرگ روسی یعنی «گزپروم» و «روس‌اتم» خریداری می‌کند. این وابستگی راهبردی پیوندهای اقتصادی عمیقی میان مسکو و ایروان ایجاد کرده است.
در مقابل، بخش قابل توجهی از انرژی تولید شده در نیروگاه‌های برق آبی، خورشیدی و بادی بر پایه منابع طبیعی داخلی ارمنستان استوار است و استقلال بیشتری را برای این حوزه فراهم می‌کند. با این وجود، سهم بالای منابع وارداتی نشان می‌دهد که امنیت انرژی ارمنستان به شدت تحت تاثیر تحولات تامین‌کنندگان خارجی قرار دارد.
وضعیت مالکیت و اداره نیروگاه‌های حرارتی
در قلمرو ارمنستان چهار نیروگاه حرارتی بزرگ فعالیت می‌کنند که هر یک از جایگاه ویژه‌ای در شبکه سراسری برخوردارند. بزرگ‌ترین آن‌ها نیروگاه حرارتی هرازدان در استان کوتایک است که از چهار واحد بزرگ تولید برق تشکیل می‌شود. از سال 2017 میلادی، صد درصد سهام این نیروگاه حرارتی تحت مالکیت گروه صنعتی و تجاری «تاشیر» قرار گرفته است.
در مجاورت این نیروگاه، تاسیسات حرارتی «هرازدان-5» واقع شده است که مالکیت آن به طور کامل در اختیار شرکت «گزپروم ارمنستان» قرار دارد. سومین نیروگاه مهم، نیروگاه حرارتی ایروان است که در منطقه صنعتی ائربونی در پایتخت مستقر بوده و صد درصد سهام آن در اختیار دولت ارمنستان است.
در نهایت، جدیدترین نیروگاه حرارتی کشور موسوم به «ایروان پی‌جی‌یو-2» در سال 2021 میلادی راه‌اندازی شد. مدیریت و بهره‌برداری از این نیروگاه مدرن بر عهده شرکت «آرم‌پاور» قرار دارد که 60 درصد سهام آن متعلق به شرکت ایتالیایی «رنکو پاور» و 40 درصد دیگر در اختیار غول صنعتی آلمانی یعنی «زیمنس» است.
انحصار دولتی هسته‌ای و واگذاری آبشارها
تنها نیروگاه اتمی ارمنستان یعنی نیروگاه متسامور، به طور کامل در مالکیت دولت ارمنستان قرار دارد؛ با این وجود، فرآیند مدرن‌سازی، ارتقای ایمنی و تامین سوخت آن توسط شرکت روسی «روس‌اتم» پشتیبانی و اجرا می‌شود.
در حوزه انرژی‌های آبی، تا سال 2026 میلادی بیش از 200 نیروگاه برق آبی در سراسر ارمنستان فعالیت می‌کنند. از این تعداد، 191 نیروگاه در زمره نیروگاه‌های کوچک قرار دارند، در حالی که 10 نیروگاه بزرگ در قالب دو آبشار اصلی سازماندهی شده‌اند: آبشار «سوان-هرازدان» شامل هفت نیروگاه و آبشار «وروتان» شامل سه نیروگاه. اکثر نیروگاه‌های برق آبی ارمنستان در مالکیت بخش خصوصی قرار دارند.
در سال 2020 میلادی، مالکیت آبشار سوان-هرازدان به گروه «تاشیر» واگذار شد. همچنین در سال 2015 میلادی، آبشار وروتان به مالکیت شرکت بریتانیایی «کونتور گلوبال» درآمد که این شرکت نیز در سال 2022 توسط شرکت سرمایه‌گذاری آمریکایی «کی‌کی‌آر» خریداری شد.
مدیریت دوگانه شبکه‌ها و پرونده قضایی ساموئل کاراپتیان
مدیریت شبکه توزیع و انتقال نیروی برق در ارمنستان میان دو بازیگر اصلی تقسیم شده است. از یک سو، شرکت سهامی خاص «شبکه‌های برق ولتاژ بالا» که متعلق به دولت است، مسئولیت نظارت، کنترل و انتقال انرژی از طریق خطوط فشار قوی از نیروگاه‌ها به شبکه‌های توزیع محلی و همچنین تامین برق صنایع و مصرف‌کنندگان بزرگ صنعتی را بر عهده دارد.
از سوی دیگر، کنترل شبکه‌های توزیع و تامین برق شهروندان عادی و خانوارهای ارمنستان توسط شرکت «شبکه‌های برق ارمنستان» انجام می‌شود. دقیقاً همین شرکت یعنی شبکه‌های برق ارمنستان است که دولت قصد دارد در طول یک سال آینده آن را ملی کند.
گروه صنعتی «تاشیر» مدیریت سه دارایی بزرگ در زیرساخت‌های انرژی ارمنستان شامل نیروگاه حرارتی هرازدان، آبشار سوان-هرازدان و شرکت شبکه‌های برق ارمنستان را بر عهده دارد. مالک این گروه، ساموئل کاراپتیان، بازرگان روس ارمنی‌تبار است.
از سال 2025 میلادی، پرونده‌ای قضایی به اتهام پولشویی علیه کاراپتیان در ارمنستان گشوده شد. در همان سال، او به اتهام فراخوان برای تغییر حاکمیت در ارمنستان بازداشت شد. در حال حاضر، این میلیاردر که دارایی‌های او توسط مجله فوربس حدود 4.1 میلیارد دلار برآورد شده، در حصر خانگی در شهر ایروان به‌سر می‌برد و این پرونده تنش‌های سیاسی عمیقی را در کشور ایجاد کرده است.
انتهای پیام/