به گزارش خبرگزاری تسنیم از گرگان، سیلاب‌های اخیر در استان گلستان بار دیگر نشان داد که خطر سیل در این استان، مسئله‌ای مقطعی و محدود به چند ساعت بارندگی شدید نیست؛ بلکه نتیجه تلاقی شرایط اقلیمی، وضعیت رودخانه‌ها و مسیل‌ها، ظرفیت زیرساخت‌های عبور آب و میزان آمادگی دستگاه‌های مسئول در برابر حوادث طبیعی است.
در استانی که تجربه سیلاب‌های ویرانگر را در کارنامه خود دارد، هر بارندگی سنگین می‌تواند به آزمونی جدی برای نظام مدیریت بحران تبدیل شود؛ آزمونی که نتیجه آن فقط با تعداد ماشین‌آلات اعزام‌شده یا سرعت امدادرسانی سنجیده نمی‌شود، بلکه میزان خسارت واردشده به مردم و زیرساخت‌ها و مهم‌تر از آن، اقداماتی که پیش از وقوع حادثه انجام شده است، معیار اصلی ارزیابی عملکردهاست.
وقوع سیلاب در گلستان طی سال‌های گذشته بارها خسارت‌های انسانی، مالی و زیرساختی به همراه داشته و در حوادث اخیر نیز بار دیگر بخش‌هایی از راه‌های ارتباطی، شبکه برق و تأسیسات آبرسانی با اختلال مواجه شدند. در برخی مناطق، طغیان جریان‌های سطحی و ورود آب به محدوده‌های مسکونی، دسترسی به روستاها را دشوار کرد و نیروهای امدادی و خدمات‌رسان ناچار شدند برای بازگشایی مسیرها، نجات افراد گرفتار و برقراری خدمات عمومی وارد عمل شوند.
این حوادث اگرچه ضرورت امدادرسانی سریع و هماهنگی دستگاه‌ها را نشان می‌دهد، هم‌زمان پرسش مهم‌تری را پیش روی مدیران قرار می‌دهد: چه میزان از این خسارت‌ها با شناسایی قبلی نقاط پرخطر، بازگشایی مسیر جریان آب و رفع موانع موجود قابل پیشگیری بود؟
تجربه سیلاب‌های اخیر نشان می‌دهد که مدیریت بحران را نمی‌توان به مرحله وقوع حادثه و اعزام نیرو و تجهیزات محدود کرد. عملیات امداد و بازگشایی راه‌ها پس از سیل ضروری است، اما جایگزین اقدامات پیشگیرانه نمی‌شود. هنگامی که مسیر یک رودخانه یا مسیل با رسوبات، نخاله یا موانع دیگر محدود شده باشد، یا دهانه پل و آبگذر ظرفیت عبور جریان شدید را نداشته باشد، بارش سنگین می‌تواند در زمانی کوتاه به طغیان آب و آسیب به مناطق پیرامونی منجر شود.
به همین دلیل، ارزیابی مستمر وضعیت رودخانه‌ها، لایروبی هدفمند، پاکسازی بستر و حریم آبراهه‌ها و بررسی فنی پل‌ها و آبگذرها باید بخشی از برنامه دائمی مدیریت خطر باشد؛ نه اقداماتی که تنها پس از وقوع سیلاب در دستور کار قرار می‌گیرند.
از سوی دیگر، صرف اجرای عملیات لایروبی نیز به‌تنهایی تضمین‌کننده ایمنی نیست. اقدامات پیشگیرانه زمانی اثربخش خواهند بود که بر پایه ارزیابی کارشناسی حوضه‌های آبریز، سابقه طغیان رودخانه‌ها، وضعیت سکونتگاه‌های واقع در مسیر جریان آب و آسیب‌پذیری راه‌ها و تأسیسات زیربنایی اولویت‌بندی شوند.
منابع و تجهیزات اجرایی محدودند و نمی‌توان همه نقاط را با یک سطح از فوریت مدیریت کرد؛ بنابراین دستگاه‌های مسئول باید مشخص کنند کدام نقاط بیشترین خطر را برای جان مردم و دارایی‌های عمومی ایجاد می‌کنند، چه موانعی باید در اولویت رفع قرار گیرند و مسئولیت هر اقدام بر عهده کدام دستگاه است. بدون چنین اولویت‌بندی و تقسیم مسئولیتی، احتمال دارد اقدامات اجرایی پراکنده بمانند و نقاط حساس همچنان در معرض خطر قرار داشته باشند.
مسئله دیگر، ضرورت هماهنگی میان دستگاه‌های متولی آب، راه، مدیریت شهری و روستایی، خدمات زیربنایی و مدیریت بحران است. سیلاب به مرزهای اداری و سازمانی توجهی ندارد؛ جریان آب ممکن است از یک حوضه یا مسیر طبیعی عبور کند، راه ارتباطی را مسدود سازد، برق‌رسانی را مختل کند و هم‌زمان دسترسی نیروهای امدادی به یک منطقه را دشوار کند.
ازاین‌رو، پیشگیری مؤثر به برنامه‌ای مشترک نیاز دارد که در آن وظایف دستگاه‌ها، زمان‌بندی اقدامات، نحوه تأمین تجهیزات و سازوکار گزارش‌دهی مشخص باشد. اگر هر دستگاه تنها در محدوده مسئولیت روزمره خود عمل کند و پیوندی میان اقدامات وجود نداشته باشد، ممکن است بخشی از خطر شناسایی یا برطرف نشود.
در کنار این مسائل، تغییرپذیری شرایط جوی و احتمال وقوع بارش‌های سنگین، ضرورت آمادگی مستمر را افزایش می‌دهد. هشدارهای اقلیمی زمانی ارزش عملیاتی پیدا می‌کنند که به اقدام مشخص و قابل ارزیابی منجر شوند؛ از بررسی وضعیت رودخانه‌ها و مسیل‌ها گرفته تا شناسایی نقاط مستعد آب‌گرفتگی، کنترل دهانه پل‌ها، آماده‌سازی تجهیزات و تعیین اولویت مداخله در مناطق مسکونی و مسیرهای حیاتی. در چنین شرایطی، اعلام آمادگی کلی دستگاه‌ها کافی نیست و باید روشن باشد چه اقداماتی انجام شده، کدام نقاط همچنان پرخطرند و برای رفع نواقص چه مهلتی در نظر گرفته شده است.
نکته اساسی آن است که هزینه پیشگیری باید در برابر هزینه‌های انسانی و اقتصادی سیلاب سنجیده شود. خسارت به راه‌ها، پل‌ها، شبکه‌های برق و آب تنها بخشی از پیامدهای سیل است؛ اختلال در زندگی روزمره مردم، دشواری دسترسی به خدمات، آسیب به کسب‌وکارها و تحمیل هزینه بازسازی نیز تبعاتی هستند که گاه تا مدت‌ها پس از فروکش‌کردن آب ادامه پیدا می‌کنند.
به همین دلیل، ارزیابی عملکرد دستگاه‌ها نباید فقط بر تعداد اقدامات انجام‌شده یا اعتبار هزینه‌شده متمرکز باشد؛ بلکه باید مشخص کند این اقدامات تا چه اندازه خطر را کاهش داده و از تکرار خسارت در نقاط شناخته‌شده جلوگیری کرده‌اند.
اکنون هشدار بازرسی کل گلستان درباره پیامدهای احتمالی پدیده ال‌نینو، موضوع پیشگیری از سیلاب را بار دیگر به صدر مسائل مدیریت بحران استان آورده است.
این هشدار در شرایطی مطرح می‌شود که تجربه حوادث گذشته، ضرورت ارزیابی دقیق رودخانه‌ها و مسیل‌ها و رفع موانع عبور جریان آب را یادآوری می‌کند.
پرسش اصلی این است که آیا دستگاه‌های مسئول پیش از وقوع بارش‌های احتمالی، فرصت لازم برای شناسایی و برطرف‌کردن نقاط پرخطر را به اقدام عملی تبدیل خواهند کرد یا بار دیگر بخش مهمی از ظرفیت مدیریتی استان پس از وقوع حادثه صرف جبران خسارت‌ها خواهد شد؟ هشدار بازرسی کل گلستان، با تأکید بر اقدامات فوری پیشگیرانه، بر همین ضرورت انگشت می‌گذارد.
هشدار بازرسی درباره پیامدهای ال‌نینو در گلستان
عبدالله آقاعلیخانی، مدیرکل بازرسی استان گلستان، از صدور گزارش هشداری این بازرسی درباره ضرورت آمادگی برای پیامدهای احتمالی ال‌نینو و کاهش خطر سیلاب خبر داد.
بر اساس گزارش بازرسی کل استان گلستان، با توجه به تقویت پدیده اقلیمی ال‌نینو و احتمال استمرار آن در ماه‌های پیش‌رو، از شرکت آب منطقه‌ای گلستان خواسته شده تا وضعیت رودخانه‌ها و مسیل‌ها و اجرای اقدامات پیشگیرانه برای کاهش خطرات احتمالی سیلاب را مورد تاکید قرار دهد.
باتوجه به احتمال وقوع بارش‌های سنگین و طغیان رودخانه‌ها، ضرورت شناسایی نقاط پرخطر و رفع موانع عبور جریان آب را دوچندان می‌کند. لایروبی و پاکسازی بستر رودخانه‌ها، بازگشایی مسیرهای سیلابی و بررسی وضعیت دهانه پل‌ها و آبگذرها از جمله اقداماتی است که در این گزارش مورد تأکید قرار گرفته است.
بازرسی کل استان گلستان همچنین بر ضرورت اولویت‌بندی نقاط پرخطر، به‌ویژه در مجاورت مناطق مسکونی، راه‌ها و تأسیسات زیربنایی تأکید کرده و خواستار هماهنگی با دستگاه‌های مسئول برای رفع موانع موجود شده است.
بازرسی از شرکت آب منطقه‌ای گلستان خواسته با قید فوریت، اقدامات پیشگیرانه لازم را انجام دهد و نتایج اقدامات صورت‌گرفته را به بازرسی کل استان ارائه کند.
تأکید بازرسی بر اقدام فوری، بار دیگر این موضوع را مطرح می‌کند که آمادگی در برابر سیلاب باید پیش از وقوع بارش‌های شدید سنجیده شود. شناسایی نقاط پرخطر، رفع موانع جریان آب و ارائه گزارش روشن از اقدامات انجام‌شده، می‌تواند زمینه ارزیابی میزان آمادگی دستگاه مسئول را فراهم کند؛ موضوعی که در نهایت باید با کاهش خطر برای مردم، راه‌ها و زیرساخت‌های حیاتی استان خود را نشان دهد.
انتهای پیام/