Tesnim Haber Ajansı- Fransa’da öğrenci talepleriyle başlayan geniş çaplı protestolar, son günlerde artan yaşam maliyetlerine, akaryakıt fiyatlarındaki yükselişe ve kamu hizmetlerinin durumuna yönelik tepkilere dönüşmüş durumda.
Bu protestolar giderek toplumun daha geniş kesimlerini kapsadı; okul öğrencileri ve üniversite öğrencilerinden işçilere, sendikalara ve satın alma gücündeki azalmadan şikâyetçi olan vatandaşlara kadar.
Fransa sınırlarının ötesindeki bir etken, bu ülkedeki ekonomik baskının ağırlaşmasına katkıda bulunmuştur: ABD ve İsrail’in Şubat 2026’dan itibaren İran’a karşı başlattığı savaş ve bu savaşın enerji piyasalarındaki aksamadan akaryakıt ve taşımacılık maliyetlerinin artışına uzanan sonuçları Avrupa ekonomisine aktarılmıştır.
Reuters’in dün, 20 Ekim 2026’da yayımlanan raporu, Fransa ve birkaç Avrupa ülkesindeki protestoların yayılmasına işaret ederek ABD-İran savaşını Avrupa’da yaşam maliyeti krizini ağırlaştıran etkenlerden biri olarak tanımlamaktadır.
Reuters’in atıfta bulunduğu Avrupa Komisyonu tahmini, savaşın yol açtığı ticaret ve enerji piyasalarındaki aksamanın Avrupa ekonomisine yaklaşık 100 milyar euro maliyet yüklediğini göstermektedir.
Bu arada söz konusu piyasalarda doğalgaz fiyatı yaklaşık %140 artmış, Avrupa’da motorin fiyatı ise iki katına çıkmıştır.
Bu baskının izleri Fransa’da, özellikle akaryakıt piyasasında belirgindir. Avrupa Komisyonu Haftalık Petrol Bülteni verilerine göre, Fransa’da motorinin litre başına ortalama fiyatı, 23 Şubat 2026’da sona eren haftada (yani savaşın başlamasından önce) yaklaşık 1,65 euro iken 12 Ekim’de sona eren haftada yaklaşık 2,33 euroya ulaşmıştır; bu da yaklaşık %41’lik bir artışa karşılık gelmektedir.
Benzin fiyatı da aynı dönemde litre başına yaklaşık 1,71 eurodan 2,21 euroya çıkmıştır; bu da yaklaşık %29’luk bir artışa işaret etmektedir. Böylece Fransız sürücüler, savaş öncesine kıyasla litre başına motorinde yaklaşık 68 sent, benzinde ise yaklaşık 50 sent daha fazla ödemektedir.
Otomobile bağımlı haneler için bu artış yalnızca bir malın fiyatındaki değişim değildir; işe gidiş geliş, mal hareketi, tarımsal faaliyet ve taşımacılık hizmetlerinin tamamı akaryakıt fiyatına duyarlıdır.
Akaryakıt maliyetindeki artış, özellikle nihai maliyet içinde taşımacılığın önemli bir pay oluşturduğu sektörlerde olmak üzere, zamanla mal ve hizmet fiyatlarına da yansıyabilir. Dolayısıyla benzin ve motorin fiyatlarındaki yükseliş, doğrudan akaryakıt satın almayan hanelerin satın alma gücünü de etkileyebilir.
Bu eğilim Fransa’nın resmî enflasyon istatistiklerinde de görülmektedir. Fransa Ulusal İstatistik ve Ekonomik Araştırmalar Enstitüsü’nün (INSEE) verilerine göre, savaşın başlamasından önce %0,9 olan yıllık enflasyon oranı üç katına varan bir artışla Eylül’de %3,1’e ulaşmıştır.
Avrupa ülkeleri arasında karşılaştırma amacıyla kullanılan AB Uyumlaştırılmış Tüketici Fiyat Endeksi esas alındığında ise Fransa’da enflasyon Şubat’taki %1,1 düzeyinden Eylül’de %3,4’e yükselmiştir. Bu oran Eylül’de Ocak 2024’ten bu yana en yüksek seviyesine ulaşmıştır.
Kuşkusuz bu rakamların doğru yorumlanması için genel fiyat artışı ile savaşın bu artıştaki payı arasında ayrım yapılması gerekir. Fransa’daki enflasyonun tamamı savaşa bağlanamaz; bununla birlikte fiyat değişimlerinin bileşimi ve ülkenin istatistik kurumlarının değerlendirmesi, enflasyonun hızlanmasında enerjinin merkezî bir rol oynadığını göstermektedir.
INSEE’nin raporuna göre, Eylül’de enerji fiyatları geçen yılın aynı ayına kıyasla %21,3 artmıştır; bu artış Temmuz’da %12,6, Ağustos’ta ise %16,7 düzeyindeydi. Petrol ürünleri fiyatları da bir yılda %36,2 yükselmiştir. Aynı dönemde doğalgaz fiyatı %19, elektrik fiyatı ise %1,4 artmıştır.
INSEE’nin Eylül ayı ekonomi raporu bu gelişmeler arasındaki bağlantıyı daha açık biçimde ortaya koymaktadır. Kurum, Fransa’da enflasyonun 2025 sonu ve 2026 başında %1’in altına inmesinin ardından Mart ayından itibaren, Orta Doğu’daki çatışmanın başlamasının ardından hidrokarbon fiyatlarındaki artışla birlikte hızlandığını açıklamıştır.
INSEE ayrıca enerji maliyetindeki artışın gıda ve tarımsal ürünlerden sanayi mallarına ve hava taşımacılığına kadar farklı ürünlerin satış fiyatlarına kademeli olarak yansımasının, önümüzdeki aylarda da enflasyonist baskıyı koruyabileceğini öngörmüştür.
Macron’un 18 Ekim’deki açıklamaları bu bağlantıyı açıkça doğrulamaktadır. Le Monde’un haberine göre Fransa Cumhurbaşkanı, enerji tedariki amacıyla Fars Körfezi ülkelerine yaptığı ziyareti açıklarken akaryakıt fiyatlarındaki artışın kaynağını ABD ve İsrail’in İran’a karşı başlattığı savaş olarak nitelendirmiştir.
Yaşam maliyetiyle bağlantılı protestoların diğer Avrupa ülkelerine yayılması da Fransa’nın tamamen tekil bir olguyla karşı karşıya olmadığını göstermektedir. Reuters, dünkü 20 Ekim tarihli raporunda İtalya, Portekiz, İspanya, Belçika ve Arnavutluk’ta da akaryakıt ve yaşam maliyetlerindeki artışla bağlantılı hoşnutsuzluk ve protestolara ilişkin haberler aktarmıştır. İtalya’nın güneyinde çiftçiler, makinelerini çalıştırmak için katlandıkları ağır akaryakıt maliyetlerini protesto etmiştir.